Plac Wilhelmowski

Teatr

Koniec XVIII wieku to czas, gdy teatr stawał się obiektem publicznym, a ambicją każdego miasta było posiadanie tego typu instytucji. Teatr pełnił funkcje towarzyskie i zapewniał rozrywkę mieszkańcom. Był przestrzenią dostępną dla wszystkich: mieścił zarówno loże dla bogatych, jak również miejsca stojące dla biednych.

Lokalizacja teatru od początku była przewidziana w planach rozbudowy miasta. Miał on zająć najbardziej reprezentacyjne miejsce – na środku placu Wilhelmowskiego. Jego budowę finansowało państwo pruskie. Z założenia budynek miał być tani, przy jednoczesnym wymogu pomieszczenia dużej widowni. Dlatego poszukiwania projektu, który spełni obydwa warunki, było czasochłonne. Ostatecznie budowę gmachu ukończono w 1804 roku. Jego widownia mogła pomieścić nawet tysiąc osób. Teatr nie miał stałego zespołu, występowały tu przyjezdne trupy teatralne zarówno polskie, jak i niemieckie.

Na ilustracji budynek teatru miejskiego, ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu

Rekwizytornia teatralna

Funkcjonalnie powiązany z teatrem był budynek rekwizytorni, który ozdobiono wizerunkami teatralnych masek i bogini Minerwy. Wzniesiono go przy placu nazywanym w I połowie XIX wieku rynkiem Nowomiejskim (obecny plac Cyryla Ratajskiego). W pierwotnych założeniach plac zamierzano wykorzystać na cele handlowe, ostatecznie nadano mu jednak charakter parkowy.
Na ilustracji budynek rekwizytorni teatralnej, ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków

Zieleń miejska

Przełom XVIII i XIX wieku był czasem, gdy zaczęto świadomie wprowadzać do miast zieleń. Ulice obsadzano drzewami, zakładano klomby i parki, pojawiały się przydomowe ogródki. W Poznaniu reprezentacyjna aleja Wilhelmowska posiadała centralną promenadę obsadzoną czterema rzędami włoskich topoli (z tego powodu polscy mieszkańcy nazywali ją ulicą Topolową). Z kolei na placu Wilhelmowskim posadzono klomby zieleni.

Obsadzona drzewami ulica Wilhelmowska była pierwszą na ziemiach polskich publiczną promenadą miejską, wzorowaną najpewniej na słynnej berlińskiej Unter den Linden.

Fot. J. Tritt

W urbanistyce końca XVIII i początku XIX wieku dominowały dwie koncepcje. Pierwszą było projektowanie zgodne z zasadami geometrii. Drugi prąd akcentował malowniczość – ulice i place projektowano w ten sposób, aby nadać im jak najatrakcyjniejsze walory wizualne. W Poznaniu widoczne są wpływy obu tych koncepcji. Układ ulic i placów nowego miasta jest geometryczny. Odwołania do malowniczości widoczne są natomiast w załamaniu przebiegu alei.