Reader. 1945. School Aids Teachers’ Cooperative, Poznań, from the collection of the National Library

The entire textbook is available at polona.pl

School

On 4 September 1945 a new school year began. Despite improvements in organisation, the working and learning conditions were still difficult. There was a shortage of teachers, equipment and teaching materials. Many school buildings were still waiting to be renovated. At the same time, teachers struggled with acute living problems, including low salaries.

That first year, 1945/1946, the classes were combined so the first and second grades were together, [then] the second and third, and the third and fourth, and during one school year you would do a two-year programme. Here, in Krzyżowniki, I was teaching the second and third grade so we taught everything because the level was still so (low) that you could do that.

Excerpt from Krystyna Kaniewska’s account recorded in 2011 by Anna Kaczorowska. The account (file no. AHM_2461) comes from the collection of the Oral History Archive of Dom Spotkań z Historią.

Those were different times. You had to start everything from scratch: create teaching aids, draw maps and teach all of this to students. Well, I can proudly say that I was one of the first teachers in Poznań who built a geographical garden. Not just at the school I taught at but also in several others.

Excerpt from Leszek Ruma’s account recorded in 2011 by Anna Kaczorowska. The account (file no. AHM_2538) comes from the collection of the Oral History Archive of Dom Spotkań z Historią.

„Głos Wielkopolski” 1945, number 189, from the collection of PAN Kórnicka Library

 

Poem titled Demolished school by Zofia Stein – a student of Dąbrówka Secondary in Poznań, 1947, from the collection of the 7^th Dąbrówka Secondary School in Poznań.

„Zburzona szkoła” Zofia Stein

Niebo jest tutaj dachem,

Wiatr tutaj tylko chodzi,

Piętra były piętrami, a my byliśmy młodzi.

 

W tej bramie stał stary woźny

Już dwie minuty po dzwonku:

Mam rozkaz, by was zatrzymać, ja was nauczę porządku

 

Patrzył na prawo i lewo,

Czy mu to ujdzie bezkarnie –

„To raz ostatni, pamiętać!” – I wpuszczał całą dzieciarnię.

 

Ostatnie przeszły tą bramą

Gruz i kamienie.

Zastygły w przejściu i odtąd nic się nie zmienia.

***

Mur stary „fui, fuisti” odmiana po łacinie –

A wiele z nas poznało śmierci prawdziwe imię.

 

Szepcą zawile równania leżące w pyle cegły –

Wiemy, że brak nam w rachunku kilku milionów poległych.

 

Na bramie piekieł Dante sentencję pisze groźną –

Znamy najgłębsze otchłanie i wiemy, że wyjść z nich można.

 

Prawo ciążenia Newtona wspomina okno strzaskane —

Największym prawem jest życie, a noc się kończy świtaniem.

 

Huczały burze nad nami, historia ciałem się stała —

Przyszłam powiedzieć, że prawdą było co tu usłyszałam:

 

Że żyć nie warto dla siebie, dla siebie tylko się trudzić

I nie jest nasz los ważniejszy od losu innych ludzi.

 

Że ciężka była walka, jak często bliska przegranej,

O to, by nigdy nie stracić szacunku dla siebie samych.

Nic przecież nie jest stracone, to tylko mur się zawalił,

A ci, co nas uczyli, pracują teraz dalej.

 

Wyrasta dom naprzeciwko, ktoś gwiżdże sobie wesoło,

Powstanie wkrótce z gruzów i moja stara szkoła.

 

Znów będą uczyć się młodzi, grać w piłkę, gonić po piętrach,

Będą – o zbrodnie dzieciństwa!

znów zjeżdżać po poręczach.

 

Rozsadzać mury tej szkoły radością, krzykiem, nadzieją,

Drżeć po udanych psikusach:

„Wyleją, czy nie wyleją?”

 

Znów będą czuli się mądrzy, jak my przed nimi.

Matura będzie największą

Ze spraw tej ziemi.

 

Wyfruną – jak ptaki z klatki – życie zdobywać nowe.

A potem wrócą po latach,

By podziękować.

 

I was shocked by the terrible conditions in which teachers are living and working. A headmaster, after 42 years of working, gets 900 zlotys, including all bonuses, a teacher gets a maximum of 600 zlotys. How could this system, which attaches so much importance to upbringing, have turned teachers and pedagogues into such pariahs? These people work from morning till night, denied even the satisfaction that they can teach according to their conscience. After all, before the war, Jane Smith who reached a high level of professional development earned 750 zlotys a month, which is an equivalent of today’s 7,000 zlotys. Today teachers’ salaries are lower than the lowest wages earned before the war by an unskilled worker.

Dąbrowska, Maria. 1996. Post-war journals 1945-1965. Warszawa: 222.

Students from Dąbrówka Secondary School during debris removal from a building intended for the school’s hall of residence, 1945-1947, from the collection of the 7^th Dąbrówka Secondary School in Poznań, cyryl.poznan.pl